واردات سیمان به روسیه: گواهی انطباق، مدارک و مراحل

سیمانی که از خارج از اتحادیه اقتصادی اوراسیا وارد روسیه می‌شود، نمی‌تواند صرفاً خریداری و وارد شود: ابتدا باید انطباق کیفیت محصول با استانداردهای روسیه گواهی شود؛ یعنی «گواهی انطباق» دریافت شود. در این مقاله ترتیب مراحل، استانداردها و مدارک مورد نیاز مرور می‌شود. مطلب بر اساس قسمت سوم پادکست «تجارت با روسیه» (موضوع قسمت: مجوزهای وارداتی) تهیه شده است.

گواهی انطباق چیست و چرا لازم است؟

برای بیشتر کالاهایی که به روسیه وارد می‌شوند، چنین مجوزهایی لازم نیست؛ سیمان استثنا است، چون ماده‌ای ساختمانی است و کیفیت و ایمنی آن باید تأیید شود. نام درست این مدرک «گواهی انطباق» است و نام کامل آن «گواهی انطباق با استاندارد گوست». اصطلاح رایج «مجوز گوست» هم کاملاً نادرست نیست، اما در سطح تجاری بهتر است از «گواهی انطباق» یا «گواهی انطباق با استاندارد گوست» استفاده شود.

گوست (ГОСТ) مخفف «استاندارد بین‌کشوری» است؛ استانداردی که از دوران شوروی باقی مانده و امروز توسط «شورای بین‌دولتی استانداردسازی، مترولوژی و گواهی انطباق» تدوین و تصویب می‌شود. کشورهای عضو اتحادیه اقتصادی اوراسیا و چند کشور مستقل مشترک‌المنافع دیگر در این شورا عضو هستند. علاوه بر آن، استانداردهایی با نام ГОСТ Р هم وجود دارد که مختص خود روسیه است.

شرایط مفروض

مراحل زیر برای این وضعیت توضیح داده می‌شود: شرکت روسی واردکننده ثبت شده و سیستم مالیاتی آن انتخاب شده است؛ با یک کارخانه سیمان که محصولش با استانداردهای اروپایی همخوانی دارد قرارداد بسته شده و نمایندگی رسمی فروش در روسیه دریافت شده است. شرکت در این مثال فقط واردکننده و تاجر است و خود تولیدکننده سیمان نیست.

استانداردهای مورد استفاده

فهرست بالا مطابق آخرین ویرایش استانداردها در سال ۲۰۲۶ است و ممکن است تغییر کند؛ بهتر است پیش از شروع کار، آن را از ارگان گواهی‌دهنده استعلام کنید.

مرحله ۱. قرارداد نمایندگی (پولنوموچیه) با کارخانه

علاوه بر قرارداد تجاری خرید و فروش، واردکننده باید یک «قرارداد نمایندگی» با چارچوب مشخص با کارخانه ببندد؛ به روسی: договор полномочий (پولنوموچیه). این قرارداد باید به زبان‌های روسی و انگلیسی باشد و متنی استاندارد داشته باشد که ارگان‌های روسی آن را بپذیرند. به موجب آن، مسئولیت تولیدکننده خارجی (کارخانه سیمان ایرانی) به صورت رسمی به واردکننده روسی واگذار می‌شود. به عنوان مثال، واردکننده موظف است:

• از طرف کارخانه در ارگان‌های گواهی‌دهنده حاضر شود و مدارک لازم را امضا و تأیید کند؛
• اظهارنامه‌های لازم را به گمرک ارائه دهد و در ترخیص گمرکی نماینده رسمی کارخانه باشد؛
• اگر محصول واردشده در زمان ورود یا فروش گواهی معتبر نداشته باشد یا اعتبار گواهی تمام شده باشد، فروش را متوقف کند؛
• اگر مشخص شود پارتی مشخصی با استانداردها عدم تطابق دارد، بلافاصله فروش را متوقف کند و حتی بخش فروخته‌شده را از بازار جمع کند.

واردکننده در این قرارداد مطابقت محصول با سه استاندارد ГОСТ 30515-2013، ГОСТ 31108-2020 و ГОСТ Р 56836-2023 را تضمین می‌کند. پس این قرارداد یک قرارداد معمولی خرید و فروش نیست، بلکه قراردادی رسمی با چارچوب مشخص است که مسئولیت کالای واردشده را به عهده شرکت روسی می‌گذارد.

مرحله ۲. ارگان گواهی‌دهنده یا شرکت واسط

مرحله بعد، یافتن یک ارگان گواهی‌دهنده یا شرکتی است که میان شما و آن ارگان‌ها واسط می‌شود، و بستن قرارداد با آن. دو نکتهٔ مهم: ارگان موردنظر باید مشخصاً با ایران کار کرده باشد، و همکاری کارخانه سیمان نیز باید از قبل قطعی شود؛ چون بیشتر مدارک لازم را کارخانه باید فراهم کند. بهتر است این مدارک را پیش از شروع فرایند دریافت کنید تا در طول کار منتظر آن‌ها نمانید.

مرحله ۳. مجموعه مدارک

از طرف شرکت واردکننده: قرارداد نمایندگی (پولنوموچیه) و مدارک ثبتی شرکت.

از طرف کارخانه:

1. پاسپورت کیفیت کالا برای یک بچ تولیدی مشخص، با تأیید همخوانی با نزدیک‌ترین استاندارد اروپایی به استاندارد روسی (معمولاً EN 197-1:2011).
2. گزارش‌های ماهانه آزمایش محصول در کارخانه برای ۱۲ ماه آخر.
3. گزارش تست مواد اولیه برای ۱۲ ماه آخر.
4. آزمایش رادیولوژی.
5. آیین‌نامه فنی تولید به زبان روسی و بر اساس استاندارد گوست. این مدرک بسیار مهم و معمولاً حجیم است؛ برخی شرکت‌های متخصص آن را بر اساس اطلاعات واقعی کارخانه، به روسی و مطابق ساختار مورد قبول روسیه تهیه می‌کنند.

مدرک آخر «زایفکا» (заявка) است؛ درخواست رسمی شما از ارگان گواهی‌دهنده برای بررسی محصول و صدور گواهی انطباق. در آن همه مدارک قبلی با شماره و تاریخ، آدرس دقیق کارخانه، مختصات جغرافیایی، کد تعرفه گمرکی سیمان و اطلاعات دیگر نوشته می‌شود. زایفکا در سامانه ФГИС ثبت می‌شود؛ سامانه اطلاعاتی دولتی فدرال روسیه که فرایند درخواست، اعتبارسنجی، پروتکل‌های آزمایش و صدور گواهی را به‌صورت آنلاین و متمرکز مدیریت می‌کند و توسط سازمان اعتبارسنجی روسیه (Росаккредитация) اداره می‌شود. پس از بررسی، ارگان گواهی‌دهنده تصمیم می‌گیرد پرونده را بپذیرد یا نه و در صورت پذیرش، قرارداد را برای امضا ارسال می‌کند.

مرحله ۴. نمونه‌برداری در کارخانه

پس از امضای قرارداد، ارگان گواهی‌دهنده بازرسی با صلاحیت تأییدشده دولتی را برای نمونه‌برداری به ایران می‌فرستد. معمولاً علاوه بر هزینه‌های گواهی، هزینه سفر بازرس را هم شرکت واردکننده می‌پردازد. بازرس بر اساس مختصات کارخانه که در زایفکا آمده به آنجا می‌رود و نمونه‌ای معمولاً چهار تا هشت کیلوگرمی با روش استاندارد برمی‌دارد که پلمپ و شماره‌گذاری می‌شود. اگر نوع سیمان شامل سرباره (اشلاگ) یا گچ باشد، از آن‌ها هم جداگانه نمونه‌ای حدود سه تا چهار کیلوگرم برداشته می‌شود. یک نمونه در کارخانه می‌ماند و بقیه را کارخانه موظف است با شرکت‌های حمل کارگو به نام شرکت واردکننده روسی بفرستد.

مرحله ۵. ورود نمونه‌ها به عنوان یک محموله بازرگانی

با نمونه‌ها باید مانند یک محموله بازرگانی رسمی رفتار شود: اظهار گمرکی در روسیه انجام شود و مدارک همراه محموله آماده باشد. در این مرحله مدرکی از نهادهای دولتی ایران لازم نیست، چون موضوع نمونه است، نه فروش. مدارک معمول:

1. فاکتور (اینویس) از کارخانه به نام شرکت واردکننده. حتی اگر پولی بابت نمونه پرداخت نمی‌شود، قیمت تقریبی کالا و هزینه حمل در آن ذکر می‌شود و در صورت رایگان بودن، این موضوع نوشته می‌شود؛ چون گمرک برای اظهار به ارزش کالا نیاز دارد.
2. پکینگ لیست با جزئیات محتویات محموله.
3. نامهٔ توضیحات شرکت واردکننده دربارهٔ هدف ورود نمونه و ترکیب دقیق آن.
4. نامهٔ ارگان گواهی‌دهنده مبنی بر اینکه دریافت‌کننده نمونه اوست و نمونه برای آزمایش در روسیه لازم بوده است.

این فهرست جایگزین چک‌لیست رسمی گمرک نیست؛ مدارک پیچیده نیستند و مهم این است که تعداد و ترکیب دقیق نمونه‌های ارسالی را بدانید (که این اطلاعات را کارخانه در اختیار شما می‌گذارد). پیش از رسیدن نمونه‌ها بهتر است با یک بروکر (کارگزار) گمرکی قرارداد ببندید تا ترخیص بلافاصله آغاز شود. نمونه‌ها معمولاً در انبار کارگوی فرودگاه شرمتیوا (Шереметьево) مسکو خواهند بود؛ پس از ترخیص، با پیک دریافت می‌شوند و بلافاصله به آدرس رسمی ارگان گواهی‌دهنده ارسال می‌شوند.

مرحله ۶. آزمایش و صدور گواهی

ارگان گواهی‌دهنده نمونه را به یک آزمایشگاه معتبر و دارای صلاحیت می‌فرستد. آزمایشگاه بسته به نوع سیمان، موارد زیر را اندازه‌گیری می‌کند:

• مقاومت فشاری پس از ۲۸ روز عمل‌آوری (مثلاً اینکه سیمان ادعاشده CEM I 42.5 N واقعاً در همین رده قرار می‌گیرد یا نه)؛
• زمان شروع و پایان گیرش؛
• ثبات حجم؛
• ترکیب شیمیایی از نظر میزان سولفات، منیزیم و کلراید.

اگر نتایج آزمایش با آنچه در پاسپورت کیفیت و زایفکا ادعا شده همخوانی داشته باشد، ارگان گواهی‌دهنده گواهی انطباق را صادر می‌کند.

اعتبار، تمدید و آزمایش مجدد

این گواهی دائمی نیست. هر شش ماه باید تمدید شود و برای تمدید، بازرس دوباره به ایران می‌رود و از کارخانه نمونه می‌گیرد (هزینهٔ تمدید از هزینهٔ دریافت اولیه کمتر است). همچنین برای هر پارتی جدیدی که وارد می‌شود، بازرس باید دوباره نمونه بگیرد و آزمایش انجام شود. هر سال هم کل این فرایند از ابتدا تکرار می‌شود.

مرحلهٔ بعدی

مراحل بعدی، یعنی خود فرایند واردات، مدارک لازم برای ترخیص گمرکی و کار با سامانهٔ گمرکی، در قسمت بعدی پادکست بررسی می‌شود.