صادرات کالا از ایران به روسیه: توافق تجارت آزاد، مدارک و مسیرها

این صفحه به‌صورت اطلاع‌رسانی و بدون جنبهٔ تبلیغاتی توضیح می‌دهد که صادرات کالا از ایران به روسیه چه چارچوبی دارد: توافق تجارت آزاد ایران و اتحادیه اقتصادی اوراسیا، گواهی مبدأ، الزامات قرنطینه‌ای محصولات کشاورزی، مدارک رایج و مسیرهای حمل. آمار و قوانین از منابع رسمی و رسانه‌های معتبر گرفته شده است.

تذکر: مقررات و تعرفه‌ها به کد کالا بستگی دارند و تغییر می‌کنند. پیش از هر محموله، کد تعرفه و الزامات همان کالا را از مراجع رسمی استعلام کنید.

در یک نگاه

۱. چه کالاهایی از ایران به روسیه صادر می‌شود؟

طبق گزارش‌های رسانه‌ای، سهم محصولات کشاورزی از صادرات ایران به روسیه حدود ۴۵٪ است. کالاهای صنعتی ۳۷٪، محصولات پتروشیمی و پلیمری ۱۰٪ و مواد معدنی حدود ۷ تا ۸٪ را تشکیل می‌دهند.

در سال‌های ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۲ صادرات حدود ۵۰۰ میلیون دلار بود و بیش از ۹۰٪ آن میوه و تره‌بار بود؛ یعنی سهم کالاهای صنعتی در سه سال اخیر به‌طور محسوسی بالا رفته است. مقام‌های ایرانی فولاد و پتروشیمی را از محرک‌های اصلی صادرات در چارچوب توافق تجارت آزاد می‌دانند.

۲. توافق تجارت آزاد ایران و اتحادیه اقتصادی اوراسیا

این توافق در دسامبر ۲۰۲۳ در سن‌پترزبورگ امضا شد و از ۱۵ مه ۲۰۲۵ اجرایی شده است. روسیه عضو اتحادیه اقتصادی اوراسیا است، بنابراین این توافق مستقیماً بر ورود کالای ایرانی به بازار روسیه اثر دارد.

به گفتهٔ یک مقام سازمان توسعه تجارت ایران، تعرفهٔ حدود ۸۷٪ از کالاهای مبادله‌شده حذف می‌شود. توافق ۱۱ فصل دارد، از جمله تجارت کالا، موانع فنی، استانداردهای بهداشتی، قواعد مبدأ و همکاری گمرکی. نرخ دقیق هر کالا در جدول‌های تعهدات تعرفه‌ای توافق آمده و باید با کد تعرفهٔ همان کالا بررسی شود. وزیر اقتصاد ایران هم از مشکلات تراکنش مالی و تفاوت استانداردهای کالا به‌عنوان موانع باقی‌مانده یاد کرده است.

۳. گواهی مبدأ و قواعد مبدأ

برای استفاده از ترجیحات تعرفه‌ای، کالا باید «مبدأ ایرانی» داشته باشد و گواهی مبدأ فرم CT-3 همراهش باشد. طبق متن قواعد مبدأ که کمیسیون اقتصادی اوراسیا منتشر کرده است:

• کالا یا کاملاً در ایران تولید یا برداشت شده باشد، یا مواد غیرایرانی آن تغییر طبقه‌بندی تعرفه‌ای لازم را طی کرده باشد، یا دست‌کم ۵۰٪ ارزش افزودهٔ محاسبه‌شده بر پایهٔ قیمت EXW داشته باشد؛ مگر این‌که پیوست محصولی قاعدهٔ دیگری تعیین کرده باشد.
• عملیات ساده مانند بسته‌بندی، شست‌وشو، برش و برچسب‌زنی به‌تنهایی مبدأ ایجاد نمی‌کند.
• گواهی از طریق مرجع مجاز کشور صادرکننده و پیش از صادرات یا هم‌زمان با آن صادر می‌شود و ۱۲ ماه اعتبار دارد.
• صادرکننده و تولیدکننده باید مدارک را دست‌کم سه سال نگه دارند.

برای کالاهای واجد شرایط با ارزش تا ۲۰۰ یورو، گواهی لازم نیست.

۴. محصولات کشاورزی: الزامات قرنطینه‌ای

مقررات قرنطینهٔ گیاهی اتحادیه اوراسیا (تصمیم شورای کمیسیون اقتصادی اوراسیا، شمارهٔ ۱۵۷ مورخ ۳۰ نوامبر ۲۰۱۶) محصولات گیاهی پرخطر را ملزم می‌کند که با گواهی بهداشت گیاهی مرجع قرنطینهٔ کشور صادرکننده وارد شوند. محصولات کم‌خطر به این گواهی نیاز ندارند. اظهارنامهٔ تکمیلی گواهی باید تأیید کند که محصول در منطقه‌ای عاری از آفات مشخص‌شده تولید شده است. روی هر بستهٔ محصول گیاهی باید نام محصول، کشور مبدأ و کشور صادرکننده درج شود. اگر در محموله آفت قرنطینه‌ای دیده شود، محموله باید ضدعفونی، برگشت داده یا معدوم شود.

در سال ۲۰۲۶، سازمان نظارت کشاورزی روسیه (روس‌سلخوزنادزور) از ایران خواست صدور گواهی برای صادرات گل به روسیه را تا مذاکرات دوجانبه متوقف کند، چون به مبدأ بخشی از محموله‌ها شک کرده بود. این نمونه نشان می‌دهد که مبدأ واقعی کالا و درستی مدارک برای صادرکننده اهمیت جدی دارد.

۵. مدارک رایج و مسیرهای حمل

مدارکی که معمولاً برای یک محموله لازم می‌شود:

• قرارداد، فاکتور تجاری و پکینگ‌لیست
• گواهی بهداشت گیاهی (برای میوه، تره‌بار، آجیل و مانند آن‌ها)
• گواهی مبدأ CT-3 (برای استفاده از تعرفهٔ ترجیحی)
• گواهی دامپزشکی برای فراورده‌های دامی
• مدارک انطباق با مقررات فنی اتحادیه اوراسیا، مثلاً مقررات ایمنی مواد غذایی (TR CU 021/2011) و برچسب‌گذاری (TR CU 022/2011)
• اسناد حمل (CMR، بارنامهٔ ریلی یا دریایی) و اظهارنامهٔ گمرکی در روسیه

مسیرهای رایج: مسیر دریای خزر از بنادر شمال ایران (انزلی، امیرآباد) به آستاراخان، اُلیا و ماخاچ‌قلعه، و مسیر زمینی و ریلی از طریق آذربایجان که به راهرو شمال–جنوب وصل می‌شود. برخی صادرکنندگان ایرانی از مدت‌ها پیش خواسته‌اند بخشی از محموله‌ها از مسیر خزر بروند تا از خاک آذربایجان عبور نکنند.

۶. نقش یونیورسال پارتنر

یونیورسال پارتنر (UPBC) شرکت بازرگانی در حوزهٔ تجارت ایران و روسیه است و در هماهنگی تأمین، مدارک و حمل برای خریداران و فروشندگان همکاری می‌کند. برای بررسی یک کالای مشخص می‌توانید از صفحهٔ درخواست همکاری تماس بگیرید.

پرسش‌های متداول

بیشتر چه کالاهایی از ایران به روسیه صادر می‌شود؟

طبق گزارش‌ها، کشاورزی حدود ۴۵٪، کالاهای صنعتی ۳۷٪، پتروشیمی و پلیمر ۱۰٪ و مواد معدنی حدود ۷ تا ۸٪ صادرات را تشکیل می‌دهند.

توافق تجارت آزاد ایران و اوراسیا از کی اجرا شده است؟

از ۱۵ مه ۲۰۲۵. به گفتهٔ مقام ایرانی، تعرفهٔ حدود ۸۷٪ کالاهای مبادله‌شده حذف می‌شود؛ نرخ هر کالا را با کد تعرفه بررسی کنید.

گواهی مبدأ CT-3 چیست؟

مدرک اثبات مبدأ ایرانی برای استفاده از تعرفهٔ ترجیحی. ۱۲ ماه اعتبار دارد و برای کالاهای واجد شرایط تا ۲۰۰ یورو لازم نیست.

محصولات کشاورزی چه مدارکی لازم دارند؟

محصولات گیاهی پرخطر گواهی بهداشت گیاهی کشور صادرکننده لازم دارند و روی بسته‌ها باید نام محصول و کشور مبدأ درج شود. فراورده‌های دامی گواهی دامپزشکی می‌خواهند.

محموله از چه مسیری می‌رود؟

معمولاً از دریای خزر به آستاراخان، اُلیا یا ماخاچ‌قلعه، یا از مسیر زمینی و ریلی از طریق آذربایجان.

منابع

Tehran Times: آمار و ترکیب صادرات · Tehran Times: توافق تجارت آزاد · Interfax: اجرای توافق · قواعد مبدأ ایران و اتحادیه اوراسیا (کمیسیون اقتصادی اوراسیا) · تصمیم شمارهٔ ۱۵۷ (کمیسیون اقتصادی اوراسیا) · Expert.ru: خبر گل‌های ایرانی، ژوئیه ۲۰۲۶

صفحهٔ مرتبط

حقایق و پرسش‌های متداول دربارهٔ UPBC

این متن اطلاعات عمومی است و جایگزین مشاورهٔ گمرکی یا حقوقی نیست.