واردات کالا از روسیه به ایران: غلات، الزامات قرنطینه‌ای، مجوزها و مسیرها

این صفحه به‌صورت اطلاع‌رسانی و بدون جنبهٔ تبلیغاتی توضیح می‌دهد که واردات کالا از روسیه به ایران چه چارچوبی دارد: توافق تجارت آزاد ایران و اتحادیه اقتصادی اوراسیا، سهمیه و عوارض صادرات غلات در روسیه، الزامات قرنطینهٔ گیاهی ایران، مجوزهای سمت ایران و مسیرهای حمل. آمار و قوانین از منابع رسمی و رسانه‌های معتبر گرفته شده است.

تذکر: مقررات، سهمیه‌ها و تعرفه‌ها تغییر می‌کنند و بعضی از آن‌ها با نامه‌های اداری و بدون اعلان عمومی عوض می‌شوند. پیش از هر محموله، وضعیت فعلی کالای مورد نظر را از مراجع رسمی دو کشور استعلام کنید.

در یک نگاه

۱. چه کالاهایی از روسیه به ایران می‌رود؟

مهم‌ترین گروه، غلات و فراورده‌های کشاورزی است: جو و ذرت خوراکی، گندم، روغن‌های گیاهی و دانه‌های روغنی. گروه‌های دیگر شامل فلزات و محصولات فلزی، کاغذ، چوب و کود است.

در فصل اول ۲۰۲۶، به گزارش رویترز، از بنادر خزر حدود ۵۰۰ هزار تن ذرت خوراکی و ۱۸۰ هزار تن جو خوراکی به ایران رفت. گندم خوراکی هم برای نخستین بار پس از سال‌ها (بیش از چهار هزار تن) از مسیر خزر ارسال شد. پیش از آن، گندم از بنادر دریای سیاه مثل نووروسیسک به پایانه‌های ایران در تنگهٔ هرمز می‌رفت.

۲. توافق تجارت آزاد ایران و اتحادیه اقتصادی اوراسیا

این توافق از ۱۵ مه ۲۰۲۵ اجرایی شده است. به گفتهٔ معاون نخست‌وزیر روسیه، ترجیحات تعرفه‌ای حدود ۹۳٫۷٪ صادرات روسیه را پوشش می‌دهد و میانگین تعرفهٔ ایران بر کالاهای روسی از ۱۶٫۷٪ به ۵٫۲٪ می‌رسد. تعرفهٔ برخی کالاها، از جمله تجهیزات برقی، فلزات آهنی، شکر و گوشت گاو، صفر می‌شود. به گزارش اینترفاکس، بیشترین سود در فلزات (ورق، لوله، سازه‌های فلزی)، کاغذ، غلات و روغن‌های آفتابگردان، سویا و کلزا است. نرخ دقیق هر کالا را باید با کد تعرفه بررسی کرد.

۳. سمت روسیه: سهمیه و عوارض صادرات غلات

روسیه صادرات گندم، جو و ذرت را با سهمیه و عوارض شناور کنترل می‌کند. در ۲۰۲۶ سهمیهٔ اصلی ۲۰ میلیون تن بود که از ۱۵ فوریه اجرا شد، و در ۱۰ آوریل ۵ میلیون تن به آن اضافه شد. هر دو تا ۳۰ ژوئن اعتبار دارند و صادرات به کشورهای اتحادیه اوراسیا در سهمیه نمی‌گنجد. مقدار اضافه‌شده را وزارت کشاورزی روسیه بر اساس درخواست صادرکنندگان تقسیم می‌کند. چون این مقررات هر سال و حتی در طول سال عوض می‌شود، وضعیت روز را از صادرکنندهٔ روسی یا وزارت کشاورزی روسیه بپرسید.

۴. الزامات قرنطینه‌ای ایران برای غلات

طبق نامهٔ سازمان حفظ نباتات ایران (مورخ ۲۰۱۵، دربارهٔ گندم، ذرت و جو)، هر محموله باید گواهی بهداشت گیاهی اصلِ سازمان قرنطینهٔ کشور صادرکننده داشته باشد. بخش «اظهارات تکمیلی» گواهی باید آفات مشخص‌شده را به نام علمی ذکر کند، مثلاً برای گندم، عاری بودن از تروگودرما و تولید در منطقهٔ عاری از ناقل «سیاهک هندی گندم». اگر نام علمی نوشته نشود، محموله رد می‌شود و ریسکش با واردکننده است. ایران محموله را در مرز ضدعفونی نمی‌کند؛ اگر آفتی پیدا شود که در گواهی اظهار نشده، محموله برگشت یا معدوم می‌شود. روسیه در فهرست کشورهایی که گندمشان ممنوع است نیست.

در عمل، روس‌سلخوزنادزور در بندر ماخاچ‌قلعه محموله‌ها را طبق الزامات ایران ضدعفونی می‌کند. در ۱ تا ۲۲ آوریل ۲۰۲۶ حدود ۵۸ هزار تن غله بازرسی شد و برای بیش از ۳۰ محموله گواهی صادر شد.

۵. سمت ایران: مجوزها و ثبت سفارش

بر اساس راهنمای منتشرشده توسط کمیسیون اقتصادی اوراسیا دربارهٔ مقررات تجاری ایران (بدون تاریخ مشخص، با ارجاع به سال ۲۰۲۰)، واردکننده معمولاً به این موارد نیاز دارد:

• کارت بازرگانی
• ثبت سفارش در سامانهٔ جامع تجارت
• پیش‌فاکتور
• مجوزهای تخصصی (مثلاً وزارت جهاد کشاورزی برای محصولات گیاهی، وزارت بهداشت برای مواد غذایی)
• گواهی انطباق با استاندارد در صورت نیاز

برای کالاهایی که استاندارد اجباری دارند، گمرک بدون گواهی انطباق ترخیص نمی‌کند. در فهرست استانداردهای پذیرفته‌شده، ISIRI، ISO، IEC، Codex و استانداردهای اروپایی، آمریکایی و ژاپنی آمده است. اگر کالایی فقط با GOST تولید شده، پیش از ارسال با واردکنندهٔ ایرانی و سازمان ملی استاندارد ایران هماهنگ کنید. چون این راهنما قدیمی است، رویه‌ها (از جمله ارز و ثبت سفارش) ممکن است عوض شده باشد.

مثال از تغییر ناگهانی: در اکتبر ۲۰۲۳ گمرک ایران ترخیص روغن خام آفتابگردان و سویا را «تا اطلاع ثانوی» متوقف کرد. وضعیت فعلی این مورد را پیش از هر قرارداد استعلام کنید.

۶. مدارک رایج و مسیرهای حمل

مدارکی که معمولاً برای یک محموله لازم می‌شود:

• قرارداد، پیش‌فاکتور و فاکتور تجاری، پکینگ‌لیست
• گواهی بهداشت گیاهی کشور صادرکننده (برای غلات و محصولات گیاهی)
• گواهی مبدأ (CT-3 برای استفاده از تعرفهٔ ترجیحی)
• گواهی کیفیت و وزن، معمولاً از شرکت بازرسی مستقل
• گواهی دامپزشکی برای فراورده‌های دامی
• بارنامه (دریایی، ریلی یا جاده‌ای)
• ثبت سفارش و مجوزهای ایران، و اظهارنامهٔ گمرکی در ایران

مسیرهای رایج: از بنادر روسیه در دریای خزر (دو بندر غله در آستاراخان و یکی در ماخاچ‌قلعه، با ظرفیت ترکیبی دست‌کم ۳ میلیون تن) به بنادر شمال ایران، از دریای سیاه (مثلاً نووروسیسک) به بنادر جنوبی ایران، و مسیر زمینی و ریلی از طریق آذربایجان. طبق رویترز، به دلیل جنگ در خاورمیانه، مسیر خزر برای تجارت روسیه و ایران اهمیت بیشتری یافته است.

۷. چوب از روسیه

برای واردات چوب مقررات جداگانه (قرنطینه و تأمین سفارشی) وجود دارد. جزئیاتش را در صفحهٔ واردات چوب از روسیه به ایران بخوانید.

۸. نقش یونیورسال پارتنر

یونیورسال پارتنر (UPBC) شرکت بازرگانی در حوزهٔ تجارت ایران و روسیه است و در یافتن تأمین‌کنندهٔ روسی، هماهنگی مدارک و حمل برای خریداران ایرانی همکاری می‌کند. برای بررسی یک کالای مشخص می‌توانید از صفحهٔ درخواست همکاری تماس بگیرید.

پرسش‌های متداول

چه کالاهایی بیشتر از روسیه به ایران می‌رود؟

غلات (جو، ذرت، گندم)، روغن‌های گیاهی، فلزات، کاغذ، چوب و کود.

توافق تجارت آزاد چه تغییری برای واردات از روسیه داده است؟

به گفتهٔ مقام روسی، میانگین تعرفهٔ ایران بر کالاهای روسی از ۱۶٫۷٪ به ۵٫۲٪ می‌رسد. نرخ هر کالا را با کد تعرفه بررسی کنید.

سهمیهٔ صادرات غلات روسیه چیست؟

در ۲۰۲۶، ۲۰ میلیون تن از ۱۵ فوریه به‌اضافهٔ ۵ میلیون تن در آوریل، تا ۳۰ ژوئن، با عوارض شناور؛ صادرات به اتحادیه اوراسیا مشمول نیست.

برای واردات غلات از روسیه چه گواهی‌ای لازم است؟

گواهی بهداشت گیاهی اصلِ سازمان قرنطینهٔ روسیه، با اظهارات تکمیلی که نام علمی آفات را ذکر کند.

محموله از چه مسیری می‌رسد؟

معمولاً از بنادر آستاراخان یا ماخاچ‌قلعه در خزر به شمال ایران، یا از دریای سیاه به جنوب ایران.

منابع

TASS: آمار مبادلات · Reuters از طریق Baird Maritime: محموله‌های خزر · Interfax: توافق تجارت آزاد · Interfax: سهمیهٔ غلات · نامهٔ سازمان حفظ نباتات ایران (آرشیو روس‌سلخوزنادزور) · راهنمای کمیسیون اقتصادی اوراسیا دربارهٔ مقررات تجاری ایران · S&P Global: روغن آفتابگردان، ۲۰۲۳ · AB News: بازرسی ماخاچ‌قلعه، آوریل ۲۰۲۶

صفحهٔ مرتبط

حقایق و پرسش‌های متداول دربارهٔ UPBC

این متن اطلاعات عمومی است و جایگزین مشاورهٔ گمرکی یا حقوقی نیست.