تجارت ایران و روسیه: وضعیت امروز، توافق تجارت آزاد، پرداختها و مسیرها
این صفحه به‌صورت اطلاع‌رسانی و بدون جنبهٔ تبلیغاتی تصویر کلی تجارت ایران و روسیه را توضیح می‌دهد: حجم مبادلات، توافق تجارت آزاد با اتحادیه اقتصادی اوراسیا، پرداختها به پول ملی، مسیرهای حمل و چالش‌های رایج. جزئیات هر جهت تجارت (صادرات، واردات، چوب) در مقالههای جداگانه آمده و لینکشان در همین صفحه هست.
تذکر: آمار و مقررات تغییر می‌کنند. اعداد این صفحه از منابع رسمی و رسانه‌های معتبر گرفته شده و در بخش «منابع» نام برده شده‌اند؛ پیش از تصمیم تجاری، وضعیت روز را بررسی کنید.
در یک نگاه
| مبادلات روسیه و ایران | ۴٫۸ میلیارد دلار در ۱۱ ماه نخست ۲۰۲۵، رشد ۱۳٫۱٪ (به گفتهٔ وزیر انرژی روسیه) |
|---|---|
| رشد سال‌های اخیر | حدود ۱۳٪ در ۲۰۲۴ و ۱۱٫۴٪ در نیمهٔ اول ۲۰۲۵ (به گفتهٔ پوتین) |
| صادرات ایران به روسیه | حدود ۱٫۱۲۱ میلیارد دلار در سال ایرانی ۱۴۰۳؛ پیش‌بینی ۱٫۴ میلیارد برای ۱۴۰۴ |
| توافق تجارت آزاد با اوراسیا | اجرا از ۱۵ مه ۲۰۲۵ |
| وضعیت ایران در اتحادیه اوراسیا | عضو ناظر، از دسامبر ۲۰۲۴ |
| پرداختها | بیش از ۹۵٪ تراکنشهای ۲۰۲۴ به روبل و ریال (به گفتهٔ پوتین) |
۱. حجم مبادلات
طبق اعلام مقام‌های روسیه، مبادلات دو کشور در ۱۱ ماه نخست ۲۰۲۵ به ۴٫۸ میلیارد دلار رسید و ۱۳٫۱٪ بیشتر از دورهٔ مشابه سال قبل بود. پوتین هم گفته بود مبادلات در ۲۰۲۴ حدود ۱۳٪ و در نیمهٔ اول ۲۰۲۵ حدود ۱۱٫۴٪ رشد داشته است. سهم صادرات ایران به روسیه، به گفتهٔ گمرک ایران، حدود ۱٫۱۲۱ میلیارد دلار در سال ایرانی ۱۴۰۳ (تا مارس ۲۰۲۵) بود و یک مقام سازمان توسعه تجارت ایران آن را برای ۱۴۰۴ حدود ۱٫۴ میلیارد دلار پیش‌بینی کرده است.
۲. چه کالاهایی در دو جهت جابه‌جا میشود؟
از ایران به روسیه، حدود ۴۵٪ صادرات کشاورزی است. کالاهای صنعتی ۳۷٪، پتروشیمی و پلیمر ۱۰٪ و مواد معدنی حدود ۷ تا ۸٪ را تشکیل می‌دهند. از روسیه به ایران، مهم‌ترین گروه غلات است (جو و ذرت خوراکی، گندم، روغن‌های گیاهی) و بعد فلزات، کاغذ، چوب و کود.
جزئیاتش را در دو مقاله بخوانید: صادرات کالا از ایران به روسیه و واردات کالا از روسیه به ایران. برای چوب هم مقالهٔ واردات چوب از روسیه به ایران را ببینید.
۳. توافق تجارت آزاد و عضویت ناظر در اتحادیه اوراسیا
ایران در دسامبر ۲۰۲۴ عضو ناظر اتحادیه اقتصادی اوراسیا شد و توافق تجارت آزاد ایران و اتحادیه از ۱۵ مه ۲۰۲۵ اجرایی شده است. به گفتهٔ مقام ایرانی، تعرفهٔ حدود ۸۷٪ کالاهای مبادله‌شده حذف میشود. به گفتهٔ معاون نخست‌وزیر روسیه، ترجیحات حدود ۹۳٫۷٪ صادرات روسیه را پوشش می‌دهد و میانگین تعرفهٔ ایران بر کالاهای روسی از ۱۶٫۷٪ به ۵٫۲٪ می‌رسد. گواهی مبدأ CT-3 مدرک استفاده از این ترجیحات است. نرخ هر کالا باید با کد تعرفه بررسی شود.
۴. پرداختها
پوتین در ژانویهٔ ۲۰۲۵ گفت که روسیه و ایران تقریباً به‌طور کامل به پول‌های ملی روی آورده‌اند و در ۲۰۲۴ بیش از ۹۵٪ تراکنشهای دوجانبه به روبل و ریال بوده است. او همچنین اشاره کرد که دو کشور روی اتصال سامانه‌های پرداخت ملی کار می‌کنند. وزیر اقتصاد ایران اما از «محدودیت‌های تراکنش مالی» و تفاوت استانداردهای کالا به‌عنوان موانع باقی‌مانده یاد کرده است. جزئیات بانکی هر معامله باید جداگانه با بانک‌ها و کارشناس مربوطه بررسی شود.
۵. مسیرهای حمل
مهم‌ترین مسیر، دریای خزر است: بنادر شمال ایران (انزلی، امیرآباد) تا بنادر آستاراخان، اُلیا و ماخاچ‌قلعه در روسیه. به گزارش رویترز، مسیر خزر در سال‌های اخیر مهم‌تر شده است. مسیر دیگر زمینی و ریلی از طریق آذربایجان است. پروژهٔ راه‌آهن رشت–آستارا (حدود ۱۶۰ کیلومتر، با هزینهٔ حدود ۱٫۶ میلیارد یورو، بخشی از کریدور شمال–جنوب) طبق تاس قرار بود از ۱ آوریل ۲۰۲۶ اجرا شود؛ وضعیت فعلی را از منابع رسمی بررسی کنید. برای غلات، مسیر دریای سیاه (مثلاً نووروسیسک) به بنادر جنوب ایران هم استفاده میشود.
۶. چالش‌های رایج
- تغییر مقررات: سهمیه و عوارض غلات روسیه، فهرست‌های ممنوعه یا ترخیص در ایران و الزامات قرنطینه‌ای ممکن است بدون اعلان گسترده عوض شوند.
- مدارک و مبدأ: درستی گواهی بهداشت گیاهی و مبدأ کالا برای هر دو طرف اهمیت جدی دارد؛ در ۲۰۲۶ روس‌سلخوزنادزور به مبدأ بخشی از محموله‌های گل ایرانی شک کرد.
- پرداخت و استاندارد: اتصال بانکی و تفاوت استانداردها هنوز از موانع اصلی است.
- ظرفیت حمل: ظرفیت بنادر خزر و هزینهٔ حمل بر حجم و زمان‌بندی اثر می‌گذارد.
۷. از کجا شروع کنیم؟
برای هر کالا معمولاً این ترتیب کار می‌کند: کد تعرفه و نرخ ترجیحی را مشخص کنید، الزامات قرنطینه و استاندارد دو کشور را بررسی کنید، مسیر و ظرفیت حمل را تعیین کنید و مدارک (قرارداد، فاکتور، گواهی بهداشت گیاهی، گواهی مبدأ، اسناد حمل) را قبل از ارسال هماهنگ کنید.
۸. نقش یونیورسال پارتنر
یونیورسال پارتنر (UPBC) شرکت بازرگانی در حوزهٔ تجارت ایران و روسیه است و در تأمین، هماهنگی مدارک و حمل برای خریداران و فروشندگان در هر دو جهت همکاری می‌کند. برای بررسی یک کالای مشخص می‌توانید از صفحهٔ درخواست همکاری تماس بگیرید.
پرسش‌های متداول
حجم تجارت ایران و روسیه چقدر است؟
۴٫۸ میلیارد دلار در ۱۱ ماه نخست ۲۰۲۵، با رشد ۱۳٫۱٪ (به گفتهٔ وزیر انرژی روسیه).
توافق تجارت آزاد از کی اجرا شده است؟
از ۱۵ مه ۲۰۲۵. به گفتهٔ مقام ایرانی، تعرفهٔ حدود ۸۷٪ کالاهای مبادله‌شده حذف میشود.
پرداختها به چه پولی انجام میشود؟
به گفتهٔ پوتین، بیش از ۹۵٪ تراکنشهای ۲۰۲۴ به روبل و ریال بوده است؛ جزئیات بانکی هر معامله باید جداگانه بررسی شود.
کالا از چه مسیری حمل میشود؟
بیشتر از دریای خزر (انزلی و امیرآباد تا آستاراخان، اُلیا و ماخاچ‌قلعه)، یا زمینی و ریلی از طریق آذربایجان؛ غلات از دریای سیاه هم می‌رود.
جزئیات صادرات و واردات را کجا بخوانم؟
در مقالههای «صادرات کالا از ایران به روسیه»، «واردات کالا از روسیه به ایران» و «واردات چوب از روسیه به ایران» در همین سایت.
منابع
TASS: آمار ۱۱ ماه ۲۰۲۵ · TASS: سخنان پوتین دربارهٔ رشد مبادلات · TASS: پوتین دربارهٔ پول‌های ملی · TASS: راه‌آهن رشت–آستارا · Tehran Times: صادرات ایران · Tehran Times: توافق تجارت آزاد · Interfax: توافق تجارت آزاد · Intellinews: عضویت ناظر ایران · Reuters از طریق Baird Maritime: مسیر خزر
صفحهٔ مرتبط
حقایق و پرسش‌های متداول دربارهٔ UPBC
این متن اطلاعات عمومی است و جایگزین مشاورهٔ گمرکی، بانکی یا حقوقی نیست.
